Skip to Content

Skipin/the ships.

The English Admirality story of 1293.

The arrest of ships of Germany and Frísia, driven by wether to Newcastle, Scarborough and Ravenser.  In this Admirality report in all 13 ships are involved in this operation of," letter of marque and reprisal."  One was without a cargo, all the other 12 loaded with goods of strange origin.  The names given as land of destination are given and indicate some confusion of identity.  The ships are said to be German on the way to Freiland or Frísland or Frísia.  Freiland was a neme given to an old Viking pirat territory now in northern Holland to the border of Germany.  Frísland or Frislant is on the other hand given as an Island in the Mercator map of 1569, in the middle of the Atlandic, with Iceland given the name of Thule.  There are more Phantom Island given on the map or are they.?  The destination point is given as Freiland and departure point as Germany.  It will be the cargo that gives the right land of departure as some of the cargo is not to be found in Germany, unless it was in transit.  The cargolist is to be found further down the page.   

Hefðir og venjur hafa einkennt sögu Íslands frá fornu fari af útgerð á skipum til hlunnindatöku og veiða, sem ferjur, sem flutningaskip á varningi og búslóð og sem varðskip með kaupskipum og sem herskip í þjónustu valdhafa í Englandi, Frakklandi, Þýskalandi, Svíþjóð og Danmörku.  Herskipið er betur þekkt sem Langskip, löng, breið, nánast flatbotna sem gátu náð miklum hraða í góðum byr með réttan seglabúnað.  Flutningaskipið er þekkt undir nafninu Knörr, stutt, breið en djúprista og því hægsiglandi full hlaðin.  Skip sem notuð voru í útgerð og sem ferjur báru heiti af fjölda ára sem róið var með frá skipinu og byrjar á tvíæringi, einni ár á hvort borð. Stærstu skipin voru tólfæringar með sex árar á hvort borð.  Öll voru þessi skip þannig hönnuð að sigla/róa mátti þeim jafnt bæði afturábak og áfram og þeim var auðvelt að snúa með árunum einum á bakborð og stjórnborð.  Öll gátu haft mastur í miðju skips og var jafn langt frá mastrinu í bæði skut og stafn.  Á siglingu var stærri skipunum stýrt með stórri ár út frá stjórnborða,(hægri hlið).  Öll þessi skip höfðu annað sameiginlegt nafn, Byrðingur.  Orðið er að lýsa byggingarlagi skipsins, borð á borð ofan við bönd eða rif og þannig fest við kjölinn með tréseymi og járnseymi.  Kjaltré frá stafni í stafn, ásamt böndum voru úr klofinni eik en byrðingurinn úr klofinni furu.  Líftími skipanna var stuttur, allt eftir átökum og hleðslu, við þungan sjó.  Þá þurfti að skipta út seymi fyrir nýjan.  Áhöfn á tólfæringi var að jafnaði 15 menn sem allir saman gátu bæði sjósett skipið og dregið í vör.  Hestar voru einnig notaðir við það verk.   Fjaran þurfti að vera sandur eða grjóthreinsuð þar sem skipin voru geymd, losuð og lestuð, og var kölluð skipanaust.  Bústaður manna í hlunnindatöku og við veiðar var kölluð verbúð og útilegan vertíð.   Burðargeta tenærings gat verið um 7500 kg, bátur, búnaður, menn og fiskur.  Þetta er mikill þungi fyrir 15 menn í fjöru.  Knörrinn og Langskipið voru  stærri með burðargetu upp á 25 tonn fyrir vörur eingöngu og við landtöku þurfti fjaran að vera grjóthreinsaður sandur svo ekki kæmi trébrot í síðu skipsins.  Bæði Knörrinn og Langskipið þekktust langar leiðir að af byggingarlagi og seglabúnaði sem skip Norrænna manna frá Íslandi, Noregi, Svíþjóð og Danmörku og voru oftast á siglingu saman í skipalest til að verja eignarréttinn, skip og farm.  Þjóðverjar, Englendingar, Frakkar, Spánn og Portugal, notuðu skip af tegundinni Kog.  Í upphafi 15 aldar fara Spánverjar og Portugalar að nota skip af tegundinni Caravella en lönd vestur Evrópu skip af tegundinni Carrack. 

Dýrasti búnaður hvers skips voru seglin.  Tvær tegundir voru um borð.  Í góðviðri var notað stórsegl en í miklum vindi var notað stormsegl sem að var mun minna að flatarmáli.  Ég ætla að í öllum langferðum hafi verið varasegl af hvorri tegundinni.  Íslensk segl fyrri tíma voru úr ull.  Þau voru unnin á vefstólum hjá öllum stærri bændum á Íslandi.  Í gömlum heimildum er talað um vaðmál sem útflutningsvara og ef seglabúnaður var hálft andvirði hvers skips þá má ætla að þetta hafi verið stóriðnaður á Íslandi fram undir 1550, jafnvel lengur.  Þetta orð kemur fyrir í sérkennilegu máli sem ég fann í gögnum frá Admirality Court í Englandi og er frá árinu 1293.  Þá lendir floti skipa í óveðri á Norðursjó og í mikilli neyð fara inn á hafnir í Newcastle, Scarborough og Ravenser.  Í skjalinu kemur þetta fram:  Arrests of ships of Germany and Frísia, driven by wether to Newcastle, Scarborough and  Ravenser.  Þetta voru í allt 12 skip en eitt þeirra var óhlaðið.  Ensku borgirnar beita fyrir sig ákvæðum í lögum um,: Letter of marque and reprisal og gera eignatilkall í farminn og skipin.  Það sem vakti athygli mína var orðið Frísia.  Englendingar halda að skipin séu að koma frá Freiland sem í dag er í Þýskalandi en árið 1293 átti Freiland landamæri að Flanders, í dag Holland og Belgía.  Skipin voru á leið til Flanders sem á þessum árum voru í ófriði við Englendinga og töldu Englendingar farminn vera fyrir óvini Englands.  Svo heppilega vill til að það er til farmskrá og lýsing á farmi skipanna sem hljóðar svo.: Cargoes include, pitch and tar, tallow, grease, oil, hides.  Skinns of various animals, hemp, timber, boards(ship and wainscot) tiles, iron, copper, lances, bowstaves.  Armour for the mercants and crews, corn, peas, linen, canvas, fish,(herring and stockfish), wax, ashes and other goods not so easy to identify.  Síðan kemur skýring á orðinu linen,:  Strandelin was a fur of some kind, popel also a fur or perhaps a whail skin=Routhskyns, ruthware, or ro we ware, seem to be rough hides, of which ropes where made, russwhaleskinns de selynis, or selyvis, or selyns are probable seal skinns.  Selsmer, seal fat or blubber.  Buckefel, may be dear skins, ostrit, hawks, augee or algee, pipes, celdar pans, mader, madder.  Black werk is unknown.  Næst kemur svo upptalning á magninu á hverjum hlut fyrir sig.

1.  20.060 boards.  2.  99 barrels of pitch and tar.  3.  281 casks of ashes.  4.  52 lasts and 19 dickers of hides and skins of oxen, horses, goats, seals, calves, lambs.  5.  23 lasts of white herring in barrels.  6.  22 lasts of seal blubber and oil.  7.  45 barrels of butter.  8.  18 1/2 bundels of popel and strandelyn(vaðmál).  9.  500 hare skins.  10.  19 fardels of hemp.  11.  2800 dried fish called stock-fish.  12.  1 peace of wax.  13.  4 young goshawks.  14.  300 bowstaves,(náhvalstennur).

Skipstjórar og kaupmennirnir villa hér á sér heimildir um hvaðan þeir koma eða þeir ensku svo illa að sér í landafræði að rugla saman Frísland og Freiland, en Frísland kemur fyrir á fornum landabréfum sem eyja úti á Atlandshafi.  Kaupmennirnir plata nú þá ensku til að halda að náhvalstennur séu rör, pipes, eða stafir en orðið bow þýðir stefni og því bowstaves því rör til að hengja framan á stafn skipa.  300 náhvalstennur voru að verðmæti þess tíma á við 1200 kíló af gulli.  Það er nokkuð ljóst af farmi skipanna að þau eru ekki að koma frá Freilandi, heldur Íslandi og að allur farmurinn frá íslenska Grænlandi.  En Grænlenski flotinn var ekki jafn heppinn þegar að þeir Frobisher bræður og fleiri Englendingar tóku skipinn í kringum árið 1571 samkvæmt,: Act 15 frá 17 Nóvember árið 1571, Admirality Court,  Commision to capture pirates, gefið út til John Hawkyns of fleiri, to search for contrabands and to take pirates.  Þeir Frobisher bræður áttuðu sig á því að það sem Grænlendigar kalla copper and iron var í raun gull.  Á þessum forsendum fóru þeir til íslenska Grænlands og brunuðu beint á Gulleyjuna í mynni Frobisher bay, tóku þá með sér 300 tonn af gulli í fyrri ferðinni en 1200 tonn í þeirri síðari og töldu sig vera ríka.  Annað kom á daginn þegar að það uppgótvaðist að gullið var Pyrat.  Gervigull.   



Drupal vefsíða: Emstrur